Niepodległa – trochę historii #5

W pierwszej połowie października 1920 r. oddziały gen. Lucjana Żeligowskiego weszły do Wilna, pozornie samowolnie, w rzeczywistości jednak na tajny rozkaz Józefa Piłsudskiego. Powstaje państwo Litwy Środkowej, podporządkowane w całości Polsce.

W lutym 1921 r. został podpisany sojusz z Francją,na mocy którego 19 lutego zawarto polsko – francuski sojusz obronny, a dwa dni później polsko – francuską tajną konwencję wojskową, uściślając jej skierowanie przeciw niebezpieczeństwu ze strony Związku Sowieckiego lub Niemiec. Podobny układ został zawarty 3 marca z Rumunią, mówiący o przymierzu odpornym, czyli wzajemnej pomocy militarnej w razie ataku ze strony Rosji.

17 marca 1921 r. Sejm jednogłośnie uchwala Konstytucję, zwaną później marcową. Polska stała się państwem demokratycznym z trójpodziałem władzy.

18 marca 1921 r. został zawarty traktat pokojowy w Rydze kończący wojnę polsko – bolszewicką i wyznaczający granicę Rzeczpospolitej na wschodzie. Polskie granice sięgają więc daleko na wschód (aczkolwiek dużo bliżej niż w 1772 r.) – przetrwają do 1939 r.

20 marca odbywa się plebiscyt na Górnym Śląsku, w wyniku którego Komisja Plebiscytowa przyznaje większość spornego obszaru Niemcom. W wyniku tego na początku maja wybucha III powstanie śląskie, na którego czele stanął Wojciech Korfanty. Powstańcom udało się opanować znaczny obszar plebiscytowy, jednak ostatnecznie zostają pokonani przez Niemców. W październiku 1921 r. Rada Ambasadorów dokonała ostatecznego podziału Śląska.

Pod koniec czerwca 1921 r. Polska dostała zezwolenie od Ligi Narodów na pobyt okrętów wojennych w porcie morskim w Gdańsku oraz założenie na Westerplatte wojskowej składnicy tranzytowej.

1 lipca 1921 r. Sejm uchwalił ustawę dotyczącą praw kobiet. Od tego momentu kobieta nie jest zobligowana do posłuszeństwa mężowi i może podejmować samodzielne spotkania prawne.

W marcu 1922 r w Warszawie odbyła się konferencja państw bałtyckich – Polski, Finlandii, Estonii i Łotwy. Zawarto na niej układ o przymierzu odpornym.

Niepodległa – trochę historii #4

W połowie sierpnia 1919 roku wybucha I powstanie śląskie przeciwko Niemcom, mające na celu przyłączenie Górnego Śląska do Polski. PO kilku dniach niestety upada (bez wsparcia zaangażowanego w walkę z bolszewikami Wojska Polskiego). Powstaje jednak na Śląsku polski Komisariat Plebiscytowy.

Zaślubiny Polski z morzem, Wojciech Kossak

10 lutego 1920 r.  gen. Józef Haller dokonuje w Pucku zaślubin Polski z morzem. Tym samym dokonuje się wykonanie jednego z punktów Traktatu Wersalskiego, przyznającego Polsce 140-kilometrowy odcinek wybrzeża Bałtyku.

Pod koniec kwietnia 1920 r.  Rzeczpospolita Polska i Ukraińska Republika Ludowa dogadują się w kwestii zasad współdziałania na froncie (wojna polsko-bolszewicka). Józef Piłsudski i ataman Semen Petlura wspólnie rozpoczną działania wojska przeciwko bolszewikom. Po serii zwycięstw i sukcesów Wojsko Polskie zostało w lipcu zmuszone do odwrotu.

11 lipca 1920 r. zakończył się plebiscyt na Warmii i Mazurach, zakończony klęską Polski – Rzeczpospolita otrzymuje jedynie trzy wsie mazurskie i pięć na Powiślu.

W dniach 13 – 15 sierpnia 1920 r. na przedpolach Warszawy rozgrywa się bitwa polsko – bolszewicka. Polacy tryumfują nad Armią Czerwoną, nie dopuszczając do zajęcia Warszawy. Decydujący manewr bitwy przeprowadził osobiście Naczelny Wódź Józef Piłsudski – zwycięska Bitwa Warszawska pozwala polakom przejść do kontrofensywy i rozbić armie sowieckie, zmuszając je do odwrotu.

Polscy żołnierze podczas walk z Armią Czerwoną w rejonie Radzymina w 1920 r. Fot. PAP/CA

Pod koniec sierpnia 1920 r. wybucha II powstanie śląskie – tym razem zwycięskie dla Polaków. Jego efektem jest likwidacja policji niemieckiej i powstanie Policji Plebiscytowej – z przedstawicielami obu narodowości.

Niepodległa – trochę historii #3

Pocztówka z okresu międzywojnia. Po lewej Józef Piłsudski, po prawej Ignacy Jan Paderewski

W grudniu 1918 roku do Polski wraca Ignacy Jan Paderewski – członek Komitetu Narodowego Polskiego. Celem są mediacje z Józefem Piłsudskim na rzecz utworzenia rządu koalicyjnego, który byłby popierany przez szerokie kręgi polskie oraz państwa Ententy. Mediacje kończą się sukcesem, więc 16 stycznia 1919 roku Józef Piłsudski powierza funkcję premiera Ignacemu Paderewskiemu.

18 stycznia rozpoczęła się konferencja pokojowa w Paryżu, na której Polskę reprezentowali Roman Dmowski oraz Ignacy Jan Paderewski.

26 stycznia 1919 r. odbywają się pierwsze wybory do Sejmu Ustawodawczego. Są to również pierwsze wybory, w których biorą udział kobiety (otrzymały prawa wyborcze 28 listopada). Pierwsze posiedzenie wybranego Sejmu odbyło się 10 lutego.

20 lutego 1919 roku Sejm uchwala Małą Konstytucję – na jej mocy najwyższym przedstawicielem państwa zostaje Naczelnik Państwa, którym został wybrany Józef Piłsudski. W porozumieniu z sejmem mógł on powoływać rząd.

W lutym również dochodzi do pierwszych walk pomiędzy oddziałami Wojska Polskiego i Armii Czerwonej – która od listopada 1918 r. posuwała się sukcesywnie na zachód. Rozpoczęta w ten sposób wojna polsko – bolszewicka cały czas (przez następne 20 miesięcy) toczyła się równolegle w wymiarze militarnym oraz politycznym.

Pod koniec lutego 1919 roku w USA powołana zostaje Amerykańska Administracja Pomocy (ARA – American Relief Administration), a w jej ramach, pod wpływem szczególnie Ignacego Jana Paderewskiego, Państwowy Komitet Pomocy Dzieciom, który zaczyna odgrywać ogromną rolę w odbudowie wyniszczonego wojną kraju Polskiego oraz pomaga w walce z głodem i szerzącymi się chorobami.

Herbert Hoover, źródło: Herbet Hover, Presidental Library and Museum

W związku z tym, w sierpniu tego roku do Polski przyjeżdża szef ARA, Herbert Hoover (przyszły prezydent USA) – gdzie na Polu Mokotowskim jest witany paradą przez warszawską młodzież szkolną i rodziców w podziękowaniu za amerykańską pomoc. W listopadzie władze miasta przyznały Hooverowi honorowe obywatelstwo Warszawy.

Pod koniec kwietnia 1919 roku Wojsko Polskie pod wodzą Józefa Piłsudskiego zajmuje Wilno, do tej pory opanowane przez bolszewików. Sejm Ustawodawczy uchwala włączenie ziemi wileńskiej do Polski.

18 maja 1919 roku rozpoczęła się polska ofensywa w Galicji Wschodniej przeciwko wojsko ukraińskim oraz bolszewickim.

28 czerwca 1919 roku, na zakończenie konferencji pokojowej w Paryżu, został podpisany Traktat Wersalski – główny układ pokojowy kończący I wojnę światową. Uznana została w nim niepodległość Polski oraz określona granica polsko – niemiecka. W granicach Polski znalazła się również Wielkopolska i Pomorze. Gdańsk, zamieszkany w większości przez Niemców, otrzymuje status Wolnego Miasta i jest podporządkowany Lidze Narodów. W traktacie jest również mowa o innych regionach – na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach mają zostać przeprowadzone plebiscyty wśród ludności, które zadecydują o ich przynależności po Polski.

Niepodległa – trochę historii #2

Na początku lutego 1918 roku Państwa Centralne (Niemcy, Austro-Węgry, Turcja i Bułgaria) podpisały traktat, w którym uznają Ukraińską Republikę Ludową – włączyły w jej obszar etnicznie polskie Chełmszczyznę i część Podlasia. W konsekwencji Polacy stanowczo zaprotestowali, zwracając ordery, organizując strajk urzędniczy. Luty 1918 roku stał się pierwszym momentem narodowej integracji.

W czerwcu tego roku została ogłoszona deklaracja wersalska (przez premierów Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch), która stwierdzała, że powstanie niepodległej Polski jest koniecznie, aby w Europie zapanował trwały pokój.

1 listopada 1918 roku wybucha wojna polsko-ukraińska i rozpoczyna się obrona Lwowa. Bierze w niej udział młodzież, zwana Orlętami. Ostatecznie wojna zakończyła się w lipcu 1919 roku, na korzyść Polski.

Do Warszawy powrócił Józef Piłsudski, wypuszczony z więzienia w Magdeburgu.  Powitali go przedstawiciele Rady Regencyjnej – tymczasowo powołanej we wrześniu 1917 r. przez władze austriackie i niemieckie.

11 listopada 1918 roku Rozejm w Compiègne kończy I wojnę światową, a Rada Regencyjna w ciągu trzech dni przekazuje pełnie władzy Józefowi Piłsudskiemu i rozwiązuje się. Państwa Ententy (Wielka Brytania, Francja i Rosja) za oficjalną reprezentację Polski uznają Komitet Narodowy Polski, na którego czele stał Roman Dmowski.

Niepodległa – trochę historii #1

11 listopada 1918 roku to ważna data w historii naszego kraju – odzyskanie Niepodległości po 123 latach zaborów to jednak wyjątkowy moment. Tak naprawdę ta data jest symboliczna, gdyż w rzeczywistości wtedy dopiero rozpoczął się proces odzyskiwania utraconej państwowości – a trwał pięć lat, do wiosny 1923 roku.

Józef Piłsudski w koszarach Legii Akademickiej. Warszawa, 1918 r. NAC

W odzyskaniu przez Polskę państwowości pomogło wsparcie międzynarodowe. W styczniu 1918 roku prezydent USA, Woodrow Wilson przedstawia program pokojowy (tzw. czternaście punktów Wilsona). W jednym z nich postuluje o utworzenie niepodległego państwa polskiego.
Na konferencji w Wersalu, trwającej od stycznia 1919 aż do czerwca, podpisano traktaty pokojowe kończące oficjalnie I wojnę światową. Rozstrzygano na niej również sprawę Polski, której przedstawicielami byli Roman Dmowski i Ignacy Jan Paderewski.

Projekt Tworzymy Niepodległą

Projekt ten jest realizowany przez cztery największe w Warszawie organizacje harcerskie – Związek Harcerstwa Polskiego, Związek Harcerstwa Rzeczpospolitej, Stowarzyszenie Harcerskie i Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego „Zawisza” Federacja Skautingu Europejskiego.  W jego ramach podejmujemy szereg działań związanych z uczczeniem setnej rocznicy odzyskania przez Polskę Niepodległości.

Czytaj dalej Projekt Tworzymy Niepodległą